Il teatro santoriano nell'ambito di quello calabrese e napoletano
Teatri i Santorit në kuadër të atij kalabrez dhe napoletan 1. 2. Francescantonio Santori ka eskperimentuar disa gjini letrare duke u përpjekur me teknikën, fantazinë dhe përdorimin e mundësive leksikore dhe sintaksore të arbërishtes të sigurojë aftësinë shprehëse të domosdoshme për të formuluar ide, koncepte dhe ndërtime në lamije që janë larg jetës së përditshme. Ai ndërmori një sfidë të vazhdueshme që i ka mundësuar të nxjerrë nga një gjuhë jo fort e pasur poezi, rrëfime, fabula, romane, komedi, tragjedi, satira në një formë të gjallë dhe pulsuese. Një prej pasioneve të tij ka qenë me shumë gjasa dhe teatri. Atij i ka munguar skena, por ndërkohë ka kërkuar ta zëvendësojë këtë mungesë me teatralitetin e prodhimtarisë së tij letrare, që gjejnë frymëzim te Opera sacra, te romani në formë dialogu, te komedia, te melodrama. Vepra më e njohur e tij, "Emira", është një tragjikomedi melodramatike me një finale frymëzuese, me muzikën të pranishme në çdo skenë. Burim frymëzimi për të është muzika tradicionale popullore, që ai e përdor për një bashkëveprim me frymën e bashkësisë arbëreshe. Ai i kushtohet deri dhe përkthimit të një komedie të Cerlone-s, një komediograf mjaft i njohur në Napolin iluminist, që përbën dhe shembullin e krijimtarisë letrare që ka për bazë larminë e madhe dhe fantazinë e lazareteve napoletane që në përditshmëri vënë në përdorim mjaft mjete e skeçe fantazie. Përbën një sfidë të mirëfilltë adaptimi i metodës së Cerlone-s në kontekstin arbëresh. 3.
L’editio princeps di “Kënëkëz Pollithike”
Nonostante la marcia trionfale, il governo garibaldino sentiva montare un senso di ostilità nella società civile, molto più estesa di quanto le notizie che circolavano lasciassero supporre. Benché spinto dalle migliori intenzioni, i risultati erano ben inferiori alle promesse. A mano a mano che si procedeva nella guerra di conquista crescevano dubbi e incertezza sulle reali intenzioni dell’armata rivoluzionaria, con un crescente senso di inquietudine e sgomento per l’abisso che separa le intenzioni dalla realtà. Un caso eclatante si verificò a Bronte1 in Sicilia, feudo dell’Ammiraglio Orazio Nelson, ricevuto in dono per i servizi resi nel decennio francese quando i Borboni si misero sotto la protezione inglese2. I contadini di Bronte presero alla lettera l’editto di Garibaldi che concedeva loro la terra, e la occuparono. Nino Bixio intervenne con grande determinazione e ferocia falcidiando i dimostranti a colpi di carabina, per dare una lezione di realpolitik a quegli “squinternati” che avevano osato credere alle favole.