Çfarë është fjala? Koncept i madh e i vështirë. Koncept i rrahur në tërë historinë e gjuhësisë (që nga Aristoteli). Dhe të leksikografisë. Nga arabët, në shekullin VII. Nga nevoja për të shpjeguar e komentuar Kur’anin. Në Babiloni, shumë më herët. Në Europë, në shekullin XIII përdoret për së pari fj…

Sintaksë do të thotë ndërtim fjalish: si grupohen fjalët bashkë për të ndërtuar sintagma dhe fjali. Në greqishte syntaxis do të thotë të vësh bashkë. Kur themi të vësh bashkë, nuk është e njëjtë sikur të vëmë bashkë tullat për të bërë një mur ose frutat dhe sheqerin për të bërë reçel. Të folurit ësh…

Nxitjen për këtë punim e përjetuam gjatë rileximit të një pjese të trashëgimisë postume të eruditit siculo-arbëresh Nikollë Keta (= Niccolò Chetta 1741-1803) që është rrokur si e tillë në librin Nicolò Chetta. Testi letterari in albanese (Caltanissetta 2004), i përgatitur si botim kritik prej Matte…

Leksiku i shqipes së sotme zotëron një numër relativisht të konsiderueshëm huazimesh nga greqishtja. Zotërimi i greqizmave të tri periudhave historike në shqipe, sikurse dihet, falë fqinjësisë së hershme dhe marrëdhënieve të vazhdueshme ndërmjet dy popujve autoktonë në trojet e veta, ka shtrirë rrez…

Faza e parë e hetimit të përgjithshëm të dialekteve, që zgjati rreth 25 vjet, kishte si detyrë kryesore evidentimin e dallimeve (tipareve dalluese) të të folmeve të shqipes; në këtë fazë të parë kërkimet u përqendruan kryesisht në hulumtimin e dallimeve dialektore kryesore në sistemin fonetik-fonolo…

Në këtë studim, për analizën e tipareve sintaksore, u morën në konsideratë artikujt dialektologjikë të botuar tek seria Dialektologjia Shqiptare. Më konkretisht, tiparet që do të trajtojmë këtu janë tiparet sintaksore dalluese dhe të përbashkëta të trevave të studiuara në këtë seri. Në serinë Dialek…

Gjatë shekujve XVXVII një numër i madh shqiptarësh, diktuar nga rrethanat historike të asaj kohe, braktisin trojet etnike shqiptare për të emigruar kryesisht drejt tokës greke, italiane, kroate si dhe asaj ukrainase. Shumica e shqiptarëve të asaj kohe kaluan nga Greqia (Veriu i Greqisë, Peloponezi, …

Analitizmi dhe sintetizmi në gjuhë janë parë përgjithësisht të lidhur me trajtëformimin. Ky konceptim i ngushtë zë fill me August Shlegelin, me të cilin lidhet klasifikimi tipologjik i gjuhëve në izoluese, aglutinative (me afikse) dhe flektive. Nevoja për të bërë dallimin midis gjuhëve flektive me e…

Kërkimet fonetike në fushë të shqipes janë relativisht të reja krahasuar me ato në fushë të morfologjisë dhe të sintaksës. Është e vërtetë se njohuri për sistemin tingullor të gjuhës sonë jepen që në gramatikat e para dhe se këto njohuri vijnë duke u shtuar në gramatika si ajo e I. D. Sheperit apo e…

Qëllimi i këtij artikulli është të pasqyrojë gjendjen dhe perspektivën e hulumtimeve mbi variacionin sintaksor në dialektologjinë shqiptare. Sigurisht, diskutimin do ta fillojmë me shqyrtimin e materialit sintaksor në pyetësorin e përdorur për hartimin e Atlasit dialektologjik të gjuhës shqipe (2007…

Në vitin 1955, në Institutin e Historisë dhe të Gjuhësisë, u krijua, siç dihet, Kartoteka e leksikut të shqipes, që është arkivi më i madh dhe i vetëm kombëtar i gjuhës shqipe dhe i fjalës shqipe. Pasurimi i saj i vijueshëm ka qenë një nga detyrat kryesore të Sektorit të leksikologjisë dhe të leksik…